Een kandidaat die voor terrorisme kiest in HGGSP tijdens het grote mondelinge examen, komt vaak voor een veelvoorkomend probleem te staan: het reciteren van een lesblad over Daesh of Al-Qaida zonder ooit een echt probleem te stellen. De reacties van voormalige kandidaten komen op één punt overeen. De jury test niet de encyclopedische kennis van de bedreiging, maar de capaciteit om tegenstrijdige mechanismen te articuleren: het veiligheidsantwoord, de juridische behandeling en de preventie van de diepere oorzaken.
Veiligheid, rechtspraak en preventie: het drieluik dat de jury verwacht
De meeste kandidaten die het over terrorisme hebben, concentreren zich op één enkele kant, vaak militair of politie. Hierdoor gaat men verloren wat de rijkdom van het onderwerp in HGGSP vormt: de spanning tussen logica’s die niet op elkaar aansluiten.
Laten we een concreet geval nemen. De bestorming van de RAID tegen Mohamed Merah, gedetailleerd verteld door voormalige verantwoordelijken van de eenheid, toont beslissingen die minuut na minuut zijn genomen onder extreme tactische en psychologische druk. Dit operationele verhaal illustreert de veiligheidskant, maar het zegt niets over wat er daarna gebeurt: het proces, de plaats van de slachtoffers, de vraag naar radicalisering vooraf.
Het proces van de aanslag van 14 juli in Nice biedt een ander perspectief. De voorzitter van dit proces heeft een zeldzame getuigenis afgelegd, gepubliceerd in Le Monde, waarin hij zijn twijfels uitspreekt over de grenzen van het proces als antwoord op terrorisme. Dit is precies het soort materiaal dat het mogelijk maakt om te problematiseren: herstelt de antiterroristische rechtspraak, straft het, of vertelt het een verhaal over een geweld dat niets kan oplossen?
Degenen die het onderwerp van het grote mondelinge examen HGGSP over terrorisme hebben behandeld door deze drie dimensies, veiligheid, rechtspraak en preventie, te combineren, rapporteren over soepelere uitwisselingen met de jury, omdat elke opmerking een antwoord vindt in een ander deel van de analyse.
Een probleemstelling over terrorisme formuleren die vijf minuten aanhoudt
Een klassieke fout is het stellen van een te brede vraag (“Bedreigt terrorisme de democratie?”) of een te beschrijvende vraag (“Hoe bestrijdt Frankrijk terrorisme?”). In beide gevallen reciteert men. Men toont niets aan.
Voormalige kandidaten die goede cijfers hebben behaald, delen een eenvoudige methode: begin met een concrete tegenstrijdigheid om de vraag op te bouwen.
- De VN benadrukt de preventie van sociale kwetsbaarheden (armoede, discriminatie, ontkenning van rechten) als factoren die door terroristische groepen worden benut, terwijl staten de onmiddellijke veiligheidsreactie prioriteren. Uitvoerbare tegenstrijdigheid.
- Opkomende technologieën (autonome drones, cryptocurrencies, tools voor kunstmatige intelligentie) breiden de terroristische bedreiging uit naar digitale en financiële veiligheid, maar de juridische kaders zijn nog steeds ontworpen voor fysieke aanvallen. Analyseerbare kloof.
- Online radicalisering wordt door internationale instellingen geïdentificeerd als een belangrijke factor, terwijl digitale surveillance problemen van individuele vrijheden met zich meebrengt. Productieve spanning voor een mondeling examen.
Elk van deze tegenstrijdigheden genereert een specifieke probleemstelling, verankerd in het HGGSP-programma en voldoende beperkt om in vijf minuten te blijven zonder in cirkels te draaien.
De basis leggen voor de vragen van de jury
De jury heeft tien minuten om vragen te stellen na de presentatie. Bij een onderwerp zoals terrorisme gaan de vervolgvragen vaak over wat de kandidaat niet heeft gezegd. Als men alleen over binnenlandse veiligheid heeft gesproken, zal de jury de internationale dimensie vragen. Als men Frankrijk heeft genoemd, zal men naar een andere staat duwen.
Anticiperen op de blinde vlekken van de eigen presentatie
Het wordt aanbevolen om twee of drie “reservezakken” voor te bereiden: voorbeelden of concepten die opzettelijk buiten de oorspronkelijke presentatie zijn gelaten, maar goed beheerst zijn. Bijvoorbeeld, het achter de hand houden van de rol van de VN in de sociale preventie van terrorisme stelt men in staat om een vraag over internationale samenwerking te beantwoorden zonder te improviseren.
De jury waardeert een kandidaat die de grenzen van zijn invalshoek erkent eerder dan een kandidaat die beweert alles te dekken. De reacties variëren op dit punt, maar verschillende voormalige kandidaten vermelden dat een zin als “mijn presentatie richt zich op de juridische kant, maar de preventieve dimensie zou een verdere ontwikkeling verdienen” goed werd ontvangen.
De operationele vocabulaire beheersen zonder jargon te gebruiken
Een terugkerende valkuil: termen zoals “transnationaal terrorisme”, “radicalisering”, “asymmetrie” gebruiken zonder ze te definiëren. De jury test het begrip, niet de reflex om te citeren. Wanneer men “asymmetrisch conflict” gebruikt, moet men in staat zijn om in één zin uit te leggen wat de asymmetrie concreet verandert in de reactie van de staat. Elk concept moet worden gevolgd door een specifiek voorbeeld, niet door een handboekdefinitie.
Veelvoorkomende fouten over HGGSP-onderwerpen gerelateerd aan terrorisme
Kandidaten die niet de verwachte score behalen op dit thema delen vaak dezelfde valkuilen.
- Analyse en chronologie verwarren: de aanslagen lineair uiteenzetten zonder ooit een geopolitiek of juridisch probleem te stellen.
- Het verankeren in het programma vergeten: de jury evalueert de beheersing van het bijbehorende HGGSP-thema, niet een algemene kennis over terrorisme. Elk argument moet verbonden zijn met een as van de cursus.
- De projectfase verwaarlozen: de derde fase van de toets betreft de link tussen het onderwerp en het oriëntatieproject. Een kandidaat die rechten of politieke wetenschappen wil studeren, kan terrorisme verbinden met internationale strafrecht. Deze link moet voorbereid zijn, niet geïmproviseerd op de dag zelf.
Het succes bij dit soort onderwerpen hangt niet af van de hoeveelheid feiten die zijn gememoriseerd. Het berust op de capaciteit om een emotioneel geladen thema om te vormen tot een gestructureerd analyseobject, waar veiligheid, rechtspraak en preventie elkaar aanvullen in plaats van naast elkaar te staan.